![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/eskicagblog.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/beneathapes2.jpg?resize=600%2C250&ssl=1\")
Serinin\u00a0tamam\u0131nda Caesar d\u0131\u015f\u0131nda Honorius, Galen, Cornelius, Maximus, Ursus, Julius, Virgil gibi Latince k\u00f6kenli isimler mevcut. Ancak bunlar\u0131n tamam\u0131n\u0131 ele almam\u0131n imk\u00e2n\u0131 yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc Maximus, Julius ya da Cornelius Roma tarihi boyunca bir\u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f. \u0130lk filmde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan Galen karakteri ad\u0131n\u0131 \u00fcnl\u00fc hekim Galenos’tan al\u0131yor. Kendisi bir doktor olarak Taylor\u2019\u0131 inceleyen ilk ki\u015fi. Taylor i\u00e7in vah\u015fi hayvan (beast<\/em>) tan\u0131m\u0131n\u0131 kullanan Galen, insanlara kar\u015f\u0131 tamamen \u00f6nyarg\u0131l\u0131 ve olumsuz bir tav\u0131r i\u00e7erisinde; onlar\u0131n k\u00f6t\u00fc koktu\u011funu, kirli olduklar\u0131n\u0131 ve hastal\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 savunuyor. Bu \u0131rk\u00e7\u0131 \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n benzerleri Pergamon\u2019lu Galenos\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bulunabilir. Her \u015feyden \u00f6nce Galenos\u2019un, M\u00d6 450\u2019lerde Hippokrates\u2019in co\u011frafi determinizm, yani co\u011frafi ve iklimsel ko\u015fullar\u0131n insanlar\u0131n karakterlerini \u015fekillendirdi\u011fi fikrinden etkilendi\u011fini biliyoruz. Hippokrates\u2019in izinde Asya ve Avrupa halklar\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131ma giderek cesaret, azim, enerji ve iradenin Asya\u2019n\u0131n ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda geli\u015femeyece\u011fi iddias\u0131n\u0131 kendisinden al\u0131nt\u0131lar. Dahas\u0131, zek\u00e2 ve anlama yetene\u011fini de co\u011frafyaya ba\u011flayarak da\u011fl\u0131larla oval\u0131lar aras\u0131nda bir ayr\u0131ma gider. Elbette, bu g\u00f6r\u00fc\u015fler sadece Hippokrates ve Galenos\u2019a ait de\u011fildi; antik t\u0131bb\u0131n genelinde kabul g\u00f6r\u00fcyordu (Isaac 2004: 85-87). Ayn\u0131 \u015fekilde Galenos M\u00d6 4. y\u00fczy\u0131lda geli\u015fmeye ba\u015flayan bir anlay\u0131\u015f\u0131n devam\u0131 olarak bir fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn do\u011frudan ruh ve zek\u00e2n\u0131n do\u011fas\u0131na dair ipu\u00e7lar\u0131 verdi\u011fini de ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa \u00e7evre, fiziksel \u00f6zellikler ve zihinsel yeteneklerin aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 sistematik olarak rasyonelle\u015ftirmeye te\u015febb\u00fcs eden ilk fig\u00fcr olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr (Benjamin 2004: 153). Son olarak, Galenos De sanitate tuenda<\/em>\u2019da (6.51) bu eseri \u201cbiz Yunanlarla barbarlar\u201d aras\u0131ndaki farklar\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtir. Dolay\u0131s\u0131yla maymun Galen\u2019in insanlar hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle Pergamon\u2019lu Galenos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerinin birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n Battle for the Planet of the Apes\u2019te kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u201cVirgil\u201d karakteri, ismini \u00fcnl\u00fc Romal\u0131 \u015fair Vergilius\u2019tan al\u0131yor. Orangutan Virgil’\u0131 bir \u00f6\u011fretmen olarak maymun \u015fehrinde hem maymun hem de insanlara ders verirken g\u00f6r\u00fcyoruz. Senaryoda bu sahneler i\u00e7in filme yans\u0131mayan, ancak a\u00e7\u0131klama olarak yaz\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 ifadeler var ki senaristlerin Klasik k\u00fclt\u00fcre ilgisinin devam etti\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6rne\u011fin senaryo okul ortam\u0131n\u0131 betimlerken \u00f6\u011frencilerin Roma\u2019da oldu\u011fu gibi par\u015f\u00f6menlere ya da a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131na yazd\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Daha da ilginci, Virgil\u2019\u0131n dersi i\u015fleme bi\u00e7imi senaryoda Sokrates\u2019le kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak ayn\u0131 filozof gibi \u00f6\u011frencilerin kafas\u0131n\u0131 bilgiyle doldurmay\u0131p onlar\u0131 tart\u0131\u015fmalarla e\u011fitti\u011fi anlat\u0131l\u0131yor. Film Virgil\u2019\u0131 \u00f6\u011fretmenli\u011finin yan\u0131nda Caesar\u2019\u0131n dostu ve ak\u0131l hocas\u0131 olarak g\u00f6steriyor. Bu a\u00e7\u0131dan Romal\u0131 \u015fair Vergilius\u2019la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zor, ancak Vergilius\u2019un, Augustus\u2019un yak\u0131n dostu Maecenas\u2019\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla imparatorun himayesine girerek Romal\u0131lar\u0131n ulusal destan\u0131 olarak Aeneas<\/em>\u2019\u0131 yazmas\u0131, Caesar-Virgil ili\u015fkisini and\u0131r\u0131yor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda belki Aeneas<\/em>\u2019\u0131n anlat\u0131s\u0131yla Caesar aras\u0131nda bir ili\u015fki kurabiliriz. Destan b\u00fcy\u00fck bir ulusun do\u011fu\u015funu anlatmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, filmde organize olmaya ba\u015flayan maymun toplumunun ilk zamanlar\u0131yla bir paralellik sunuyor. Bireyin toplulu\u011fa boyun e\u011fmesi fikri Roma ideolojisinin temellerinden ve bunun Aeneas\u2019ta v\u00fccut bulmas\u0131, destan\u0131n ana temalar\u0131ndan biri. Bu anlamda Caesar\u2019\u0131n \u00f6zellikle yeni serideki fedak\u00e2rl\u0131klar\u0131 belki kendisiyle Aeneas aras\u0131nda daha yak\u0131n bir ba\u011f kuruyor sanki; orijinal seride bu daha az belirgin. Senaristlerin Virgil karakterini baz\u0131 \u00e7ok genel paralellikler d\u0131\u015f\u0131nda Antik \u00c7a\u011f a\u00e7\u0131s\u0131ndan pek yarat\u0131c\u0131 kulland\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenemez.<\/p>\n\n\n\n Son olarak serinin as\u0131l kahraman\u0131 Caesar\u2019a de\u011finelim. Tarihi Caesar ile maymun devrimini ba\u015flatan Caesar aras\u0131nda isimleri d\u0131\u015f\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck benzerlik, her iki karakterin de i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren liderler olmas\u0131. Iulius Caesar yapt\u0131klar\u0131yla bir ilk de\u011fildi. Roma aristokrasisinin devlet i\u015flerinde g\u00f6zetti\u011fi \u201ci\u015fbirli\u011fi\u201d ilkesi, M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131ldaki krizler s\u0131ras\u0131nda erozyona u\u011fram\u0131\u015f ve bundan sonra iktidar d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc kullan\u0131lmaktan ve az \u00e7ok dengeli payla\u015f\u0131lmaktan \u00e7\u0131karak Marius, Cinna, Sulla, Pompeius ve nihayetinde Caesar gibilerinin ki\u015fisel h\u0131rs ve \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden bir ara\u00e7 h\u00e2line gelmi\u015fti. Eski aristokratik gelenekler bir bir y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, s\u00f6z konusu ki\u015filer ordular\u0131n\u0131 arkalar\u0131na alarak ya da kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 antla\u015fmalarla senatoyu saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakarak Roma\u2019da egemenli\u011fi ele ge\u00e7irmi\u015flerdir. Bu anlamda Caesar Gracchus\u2019lar sonras\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan bu yeni siyasi anlay\u0131\u015f\u0131n son temsilciydi. Burada Caesar biyografisi ve Ge\u00e7 Cumhuriyet tarihine dalacak de\u011filim, ancak Caesar\u2019\u0131n ele\u015ftirilebilecek kararlar\u0131 ve eylemleri olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Roma\u2019n\u0131n istikrarl\u0131 bir y\u00f6netime kavu\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik d\u00fczenlemeler i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r edemeyiz. M\u00d6 70\u2019lerde Caesar kendisini Sulla d\u00f6nemi otoriterli\u011fi ve yozla\u015fmas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6stermek i\u00e7in her yolu denemi\u015fti. Ancak mesela, Crassus\u2019a olan muazzam borcunu \u00f6deyebilmesi, \u0130spanya valili\u011finde elde etti\u011fi ganimetler sayesinde olabilmi\u015fti. Kons\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc ise tek ba\u015f\u0131na elde edemeyece\u011fi i\u00e7in, Birinci Triumvirlik\u2019in kurulmas\u0131na \u00f6nayak olarak Pompeius ve Crassus\u2019un n\u00fcfuzundan yararland\u0131. M\u00d6 58\u2019de kendisi i\u00e7in Gallia valili\u011fini ayarlayan Caesar, k\u0131smen provoke etti\u011fi sava\u015flardan kaynaklanan ciddi servetini rakibi Pompeius\u2019un n\u00fcfuzunu k\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131. M\u00d6 45\u2019te senato taraf\u0131ndan hem kons\u00fcl hem de diktat\u00f6r se\u00e7ilerek Roma\u2019da tek adam oldu. Yine de bu tarihten \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine kadar ge\u00e7en k\u0131sa s\u00fcrede yapt\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 reformlar, asl\u0131nda devletin ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00fczerine ger\u00e7ekten kafa yoran nadir Ge\u00e7 Cumhuriyet aristokratlar\u0131ndan oldu\u011funu g\u00f6sterir: haklar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f Romal\u0131lar\u0131 deniza\u015f\u0131r\u0131 b\u00f6lgelerde yerle\u015ftirmek, geni\u015f \u00e7apl\u0131 verilen Roma vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, vergi sisteminin daha adil h\u00e2le getirilmesi gibi. Umudunu yitirmi\u015f Cicero bile Caesar\u2019la birlikte Roma\u2019ya uyum ve istikrar\u0131n gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu (Shotter 1994: 78-79). Her ne kadar y\u00f6ntemlerinde sorgulanabilecek bir\u00e7ok \u015fey bulunsa da devlet adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 vermemiz gerekiyor. Bu a\u00e7\u0131dan Iulius Caesar\u2019\u0131n uzun bir i\u00e7 sava\u015flar d\u00f6nemini sona erdirerek Roma halk\u0131na \u00f6zledi\u011fi bar\u0131\u015f ve istikrar ortam\u0131n\u0131 getirmesiyle maymun Caesar\u2019\u0131n hemcinslerini esaretten kurtaran bir lider olmas\u0131 belki birlikte okunabilir. \u00d6m\u00fcr boyu diktat\u00f6rl\u00fck (asl\u0131nda yanl\u0131\u015f bir tan\u0131m, zira bu mevki kendisine resmi olarak \u00f6m\u00fcr boyu verilmemi\u015ftir; sadece biti\u015f s\u00fcresi resmen belirtilmemi\u015fti ve Cumhuriyet gelene\u011fine g\u00f6re her zaman memuriyetiyle ilgili hesap vermeye \u00e7a\u011fr\u0131labilirdi) alan Iulius Caesar\u2019\u0131 bu anlamda, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re Battle for the Planet of the Apes\u2019te maymun toplumunu tek adam olarak y\u00f6neten Caesar\u2019la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rabiliriz. Ancak filmde Caesar daha da ileri giderek kendisinin kanun oldu\u011fu da s\u00f6yler. En az\u0131ndan Iulius Caesar kendisini krall\u0131\u011fa meyletmekle su\u00e7layanlara \u201ckral de\u011fil, sadece Caesar\u2019\u0131m cevab\u0131n\u0131 vermi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Toplumsal S\u0131n\u0131flar ve Irk\u00e7\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n Maymun toplumundaki kat\u0131 hiyerar\u015fi ilk filmde diyaloga ilk kez Taylor\u2019\u0131n laboratuvarda incelenmesi s\u0131ras\u0131nda d\u00f6k\u00fcl\u00fcr: Burada \u00e7al\u0131\u015fan Dr. Galen laboratuvarda veterinerden ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek \u015fik\u00e2yet eder. Anla\u015f\u0131lan, terfi alabilmek i\u00e7in Zira\u2019dan Dr. Zaius\u2019la g\u00f6r\u00fc\u015fmesini istemi\u015ftir. Zira konu\u015ftu\u011funu s\u00f6yler, ancak Galen\u2019e \u201c\u015fempanzeleri nas\u0131l k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyorsun\u201d diye cevap vererek Zaius’un buna s\u0131cak bakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Galen Zira\u2019ya onun kontenjan alabildi\u011fini, kendisinin alamamas\u0131n\u0131 anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek itiraz eder. Bir hayvan psikolo\u011fu olan Zira ise Zaius\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n de\u011ferini bildi\u011fini s\u00f6yleyerek cevap verir.<\/p>\n\n\n\n Toplumsal g\u00f6revlerin maymun t\u00fcrlerine g\u00f6re ayr\u0131lmas\u0131na ilaveten ve bu ayr\u0131m ayr\u0131ca maymunlar\u0131n k\u0131yafetlerinin rengiyle belli edilir: Turuncu k\u0131yafetli orangutanlar idareci, ye\u015fil giyen \u015fempanzeler bilim insanlar\u0131 ve deri ceketleri alt\u0131na mor t\u00fcnikli goriller ordu mensuplar\u0131 (Romal\u0131 generaller zafer alaylar\u0131nda erguvan giyiyorlard\u0131). Roma\u2019da da giysi renkleri t\u0131pk\u0131 maymun toplumunda oldu\u011fu gibi sosyal stat\u00fc ni\u015fan\u0131yd\u0131: Erguvan imparator ve \u00e7evresine, sar\u0131 kad\u0131nlara ve \u00f6zellikle evlenmemi\u015f k\u0131zlara, k\u0131rm\u0131z\u0131 pelerin asker ve subaylara, erguvan \u015feritli beyaz toga<\/em>lar senat\u00f6rlerle rahiplere (mesela Ianus rahipleri) vs. \u00f6zg\u00fcyd\u00fc. \u0130mparatorluk d\u00f6neminden itibaren s\u0131n\u0131flara g\u00f6re ayr\u0131lan koltuklara oturan kendi stat\u00fcs\u00fcne uygun renkte k\u0131yafete sahip izleyicilerin tiyatro ya da arenalarda sundu\u011fu manzara, Roma toplumundaki hiyerar\u015finin renk ve uzam \u00fczerinden bir yans\u0131mas\u0131n\u0131 sunmaktayd\u0131. Benzer bir manzara ilk filmdeki maymun meclisi sahnesinde de g\u00f6r\u00fclebilir. Meclisin mimari olarak bir Yunan tiyatrosu ya da y\u00fcr\u00fctme i\u015flerine ayr\u0131lm\u0131\u015f bir bouleuterion<\/em>u and\u0131rmas\u0131na ilaveten, orangutan, \u015fempanze ve gorillerin renk kodlu k\u0131yafetleri i\u00e7inde kendilerine ayr\u0131lan yerlerde oturmalar\u0131, Roma uygulamas\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Maymun toplumunun hiyerar\u015fisi \u015f\u00fcphesiz akla hemen Platon\u2019un kat\u0131 bir s\u0131n\u0131f organizasyonuna sahip ideal devletini akla getirir. \u015eunu belirtmemiz gerekir ki ideal devlet bir \u00fctopya tasar\u0131m\u0131 de\u011fildir; Platon ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi zor ama imk\u00e2ns\u0131z olmayan en iyi insan toplumunu tasarlar (Morrison 2007: 232) ve maymun toplumu da zorun ger\u00e7eklebildi\u011finin bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Karl Popper A\u00e7\u0131k Toplum ve D\u00fc\u015fmanlar\u0131<\/em>\u2019n\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc totaliter bir rejim olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Platon\u2019un ideal devletine ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Popper\u2019a g\u00f6re Platon\u2019un amac\u0131 Herakleitos\u2019un ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de\u011fi\u015fimi durdurmakt\u0131r. Devlet ideas\u0131 ya da formu de\u011fi\u015fmez ve bozulmazd\u0131r. Her de\u011fi\u015fim \u015feylerin formlar\u0131ndan ald\u0131klar\u0131 paylar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcr. Herakletios\u2019a g\u00f6re b\u00fct\u00fcn \u015feyler bir ak\u0131\u015f i\u00e7inde oldu\u011funa g\u00f6re, onlar\u0131n \u00fczerine bir \u015fey s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Onlar hakk\u0131nda ger\u00e7ek bir bilgimiz olamaz; olsa olsa aldat\u0131c\u0131 kan\u0131lar geli\u015ftirebiliriz. Platon saf ve kusursuz devlet ideas\u0131n\u0131n elde edilemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden, bu ideaya mant\u0131ken yak\u0131n olmas\u0131 gereken zaman\u0131n en kadim ve en muhafazak\u00e2r toplumu Sparta\u2019y\u0131 ideal devletine \u00f6rnek alm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk filmde maymunlar\u0131n as\u0131l korkusu da Taylor\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve Yasak B\u00f6lge\u2019deki arkeolojik kan\u0131tlar y\u00fcz\u00fcnden toplumda ya\u015fanacak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz de\u011fi\u015fikliklerdir. Platon\u2019un devleti i\u00e7inde \u201cadalet\u201d tan\u0131m\u0131 bizimkinden farkl\u0131d\u0131r. Platon\u2019un adaleti ki\u015finin \u201ckendi i\u015fine bakmas\u0131\u201dd\u0131r. Bir kimsenin g\u00f6revine uygun olmas\u0131 ve bu g\u00f6revini korumas\u0131 erdemlidir. Bununla birlikte Platon y\u00f6netici s\u0131n\u0131flar\u0131n di\u011ferlerini s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir devlet kurma amac\u0131nda de\u011fildi. Filozof istikrar\u0131 hedefliyordu ve mesela muhaf\u0131z s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n istikrarl\u0131 ve g\u00fcvenli bir ya\u015famla yetinmeyip h\u0131rslar\u0131na yenik d\u00fc\u015fmeleri bir tehditti. Kast sistemindeki herhangi bir gev\u015feme devletin y\u0131k\u0131m\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Maymun toplumu s\u0131n\u0131fsal \u00f6zellikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir yandan da Georges Dumezil\u2019in Hint-Avrupa toplumlar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan \u00fc\u00e7 i\u015flevli toplum tasavvuruyla birlikte ele al\u0131nabilir. Buna g\u00f6re h\u00fck\u00fcmdarlar, rahipler ve hukukla ilgilenenlerin d\u00e2hil oldu\u011fu y\u00f6netici; cesaret, kahramanl\u0131k da d\u00e2hil olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc fiziksel g\u00fcc\u00fc temsil eden ki\u015filerden m\u00fcte\u015fekkil sava\u015f\u00e7\u0131; \u00e7obanlar, \u00e7ift\u00e7iler gibi \u00fcretim ve ge\u00e7im sa\u011flay\u0131c\u0131 \u00fcretici s\u0131n\u0131flar\u0131 ya da i\u015flevleri s\u00f6z konusudur. Dumezil\u2019in her \u00fc\u00e7 i\u015flevi de yukar\u0131da belirtti\u011fim \u00fczere maymun toplumunun \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f\u0131nda a\u00e7\u0131k kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur (Zira ve Galen hekim olarak \u00fcretici \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131fa \u201c\u015fifa \u00fcretmeleri\u201d nedeniyle girerler). \u00d6zetle maymun toplumu Proto Hint-Avrupal\u0131 toplumlar\u0131n 1) h\u00fck\u00fcmdarl\u0131k (orangutan); 2) fiziksel g\u00fc\u00e7 ve cesaret (goril); 3) \u00fcretim ve refah (\u015fempanze) ideolojilerine g\u00f6re s\u0131n\u0131flara ayr\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Dumezil Romal\u0131lar\u0131n da mitolojik ve toplumsal yap\u0131lar\u0131n\u0131 erken Proto-Hint-Avrupa toplumlar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Buna g\u00f6re Roma krallar\u0131ndan Romulus ve Numa \u00a0h\u00fck\u00fcmdar i\u015flevini, Ancus Marcius ise ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc i\u015flevleri temsil etmekteydi. Erken Roma tanr\u0131lar\u0131 da bu i\u015flevlere uygun bir karaktere sahipti: Iuppiter, Iuno ve Minerva\u2019dan m\u00fcte\u015fekkil yeni Capitolium \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc Dumezil\u2019in modeline uymamaktayd\u0131, ancak eski Capitolium \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fc meydana getiren Iuppiter, Mars ve Quirinus uyu\u015fuyordu. Dumezil\u2019in savlar\u0131 Roma dini \u00fczerine yeni tart\u0131\u015fmalar a\u00e7mas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayli faydal\u0131 olmu\u015ftur, ancak Roma Cumhuriyeti\u2019ndeki sosyal yap\u0131n\u0131n bu \u00fc\u00e7 i\u015flevle uyu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmek gerekir. \u00d6rne\u011fin profesyonel askerli\u011fe ge\u00e7ene kadar Roma ordusu \u00e7ift\u00e7i-sava\u015f\u00e7\u0131lardan meydana geliyordu (Beard et al. <\/em>1998: 14-15). Dolay\u0131s\u0131yla, her ne kadar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Dumezil\u2019in fikirleri en az\u0131ndan yukar\u0131daki konularda ge\u00e7erlili\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmi\u015fse de filmin ba\u011flam\u0131nda maymun toplumunu Roma toplumuyla ili\u015fkilendirdi\u011fi a\u00e7\u0131k.<\/p>\n\n\n\n Son olarak Roma toplumunun maymun toplumu gibi \u0131rk\u00e7\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakal\u0131m. Ger\u00e7i maymunlar filmde insanlar\u0131 bir etnik topluluk de\u011fil, ak\u0131ldan yoksun konu\u015famayan hayvanlar gibi g\u00f6r\u00fcyor. Yine de maymunlar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki cinslere ba\u011fl\u0131 kat\u0131 hiyerar\u015fiyi de hesaba katarak belki birka\u00e7 s\u00f6z s\u00f6yleyebilirim. \u00d6ncelikle \u0131rk ve etnisiteyle ilgili Roma kaynaklar\u0131n\u0131n aristokratik s\u0131n\u0131f\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamam\u0131z gerekir. Buna ra\u011fmen Roma\u2019n\u0131n yar\u0131 efsanevi krall\u0131k d\u00f6neminde bile senatonun \u00e7ok etnisiteli bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131. \u0130mparator Claudius Gallia Comata\u2019daki yerel se\u00e7kinlerin senatoya girmesini savunan 47 ya da 48 tarihli konu\u015fmas\u0131nda (Tact. Ann<\/em>. 11.23-24; ayr\u0131ca Lugdunum\u2019da konu\u015fman\u0131n tun\u00e7 bir levhaya i\u015flenmi\u015f bir kopyas\u0131 bulunmu\u015ftur [CIL <\/em>13. 1688]) Roma krallar\u0131n\u0131n ne kadar farkl\u0131 k\u00f6kenlere sahip oldu\u011funu \u00f6rnek g\u00f6sterir. Romulus\u2019un ilk \u201csenatosu\u201dnda farkl\u0131 k\u00f6kenlerden \u00fcyelerin bulundu\u011fu aktar\u0131l\u0131r (Liv. 1.8.7; Plut. Rom.<\/em> 13.1-2). Cicero Cato\u2019dan bahsederken do\u011fum yeri itibar\u0131yla Tusculum, kanuna g\u00f6re ise Romal\u0131 oldu\u011funu belirterek municipia<\/em> sakinlerinin asl\u0131nda iki anavatana sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yler. MS 3. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011findeyse, senatoda \u0130talya d\u0131\u015f\u0131ndan senat\u00f6rlerin say\u0131s\u0131, \u0130talya do\u011fumlular\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bununla birlikte soy ve etnik k\u00f6kenler Roma aristokrasisinde belirli bir etkiye sahipti; Prestij ve n\u00fcfuz g\u00f6stergesi olarak kabul ediliyorlard\u0131. (Lee-Stecum 2014: 464 vd.). Her hal\u00fck\u00e2rda, Roma t\u0131pk\u0131 Yunan gibi kendisini k\u00fclt\u00fcrel anlamda kar\u015f\u0131tlar\u0131na, yani \u201cbarbarlara\u201d g\u00f6re tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131ndan belirli \u00f6nyarg\u0131lara ve \u0131rk\u00e7\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Co\u011frafi determinizm ve fiziksel \u00f6zellikler bireyin zihinsel ve ruhsal \u00f6zelliklerinin sebepleri olarak alg\u0131lan\u0131yordu. Bununla birlikte etnik kimlik \u0130talya kavimlerinin Romal\u0131larla ili\u015fkilerinde oldu\u011fu gibi m\u00fczakereye ba\u011fl\u0131 olabiliyordu. \u00d6rne\u011fin Orta Apenin kavimleri zaman i\u00e7inde Roma kaynaklar\u0131nda g\u00fcvenilmez vah\u015filerden nihayetinde eski usul erdemin temsilcilerine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. Genele bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda etnisitenin Roma\u2019da sabit olmayan esnek tan\u0131mlara g\u00f6re \u015fekillenen bir s\u00f6ylem oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir (McInerney 2014: 13). Bunlara ilaveten, elbette MS 212\u2019te Roma s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015fayan herkese vatanda\u015fl\u0131k hakk\u0131 tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, idari ve askeri mevkiler etnik k\u00f6kenlerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen Roma vatanda\u015flar\u0131na a\u00e7\u0131k oldu\u011funu ve Septimius Severus ya da Elagabalus gibi s\u0131ras\u0131yla Afrika ve Suriye k\u00f6kenli imparatorlar\u0131n tahta ge\u00e7ebildiklerini ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamam\u0131z gerekir. Bu a\u00e7\u0131dan maymun toplumunun \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ve dikey sosyal hareketlik konular\u0131nda Roma\u2019dan daha kat\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz.\u00a0<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Farrell, J. \u2013\u00a0 Putnam, M.C.J. (ed.), A Companion to Vergil\u2019s Aeneid and Its Tradition<\/em>\u00a0, Wiley-Blackwell, Londra, 2010 . <\/p>\n\n\n\n Beard, M., \u00a0et al.<\/em>, Religions of Rome I. A History<\/em>, Cambridge University Press, Cambridge, 1998.<\/p>\n\n\n\n Cooper, K., \u201cGender and the Fall of Rome\u201d, A Companion to Late Antiquity<\/em>, ed.: P. Rousseau, Wiley-Blackwell, Londra, 2009, 187-200.<\/p>\n\n\n\n Isaac, B., The Invention of Racism in Classical Antiquity<\/em>, Princeton University Press, Princeton, 2006.<\/p>\n\n\n\n Lee-Stecum, P., \u201cRoman Elite Ethnicity”, A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterrenean<\/em>, ed.: J. McInerney, Wiley-Blackwell, Londra, 2014, 455-70.<\/p>\n\n\n\n McInerney, J., \u201cEthnicity: An Introduction\u201d, A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterranean<\/em>, ed.: J. McInerney, Wiley-Blackwell, Londra, 2014, 1-17.<\/p>\n\n\n\n Popper, K.R., A\u00e7\u0131k Toplum ve D\u00fc\u015fmanlar\u0131<\/em>, Liberte, Ankara, 2014.<\/p>\n\n\n\n Shotter, D., The Fall of the Roman Republic<\/em>, Routledge, Londra, 2014.<\/p>\n\n\n\n Ferrari, G.R.F. (ed.), The Cambridge Companion to Plato\u2019s Republic<\/em>, Cambridge University Press, Cambridge, 2007.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maymunlar Cehennemi\u2019nin bilimkurgu filmleri aras\u0131ndaki ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 yerini tart\u0131\u015facak de\u011filim, ancak bildi\u011fim kadar\u0131yla \u00fczerine derinlemesine durulmam\u0131\u015f bir y\u00f6n\u00fcnden, Yunan-Roma uygarl\u0131klar\u0131yla ili\u015fkisinden bahsedece\u011fim ki bu da filmi daha ilgin\u00e7 k\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda t\u00fcm seriyi -yeni \u00e7evrim d\u00e2hil- g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda as\u0131l kahraman olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan Caesar ad\u0131yla bir mesaj veriyor, fakat filmi Antik \u00c7a\u011f\u2019a ba\u011flayan tek \u015fey bu … <\/p>\nKaynak\u00e7a<\/strong><\/h3>\n\n\n\n